Unesco werelderfgoed: de Bahaï tempel in Haifa (Israël)

Israël heeft sinds 2008 weer twee bezienswaardigheden op de werelderfgoedlijst van de Unesco erbij: De Bahaï tempel en de tuinen in Haifa en de Bahaï graftombe in Akko. Daarmee zijn in totaal 13 Israëlische bezienswaardigheden op de werelderfgoedlijst geplaatst. Volgens Etsel hoort de Bahaï tempel zeker thuis op de werelderfgoedlijst sinds de tuinen vanaf de jaren negentig enorm zijn gerenoveerd. Etsel heeft in 1996 de tempel bezocht en er een artikel over geschreven. Hier het verslag.

Het Israëlische erfgoed op de lijst van Unesco

Naast de Bahaï tempel en graftombe zijn dit: de vesting Massada, het historische centrum van Jeruzalem, de Nabateense plaatsen Haluza, Mamshit, Avdat en Shivta in de Negev woestijn, de Bauhaus architectuur van Tel Aviv, de prehistorische heuvels van Hazor, Megiddo en Beer Sheva en de Specerijen- of Parfumroute.

Wat is de Unesco werelderfgoedlijst?

Erfenis is onze nalatenschap van het verleden, waar we tegenwoordig mee leven, en wat we doorgeven aan toekomstige generaties. Onze culturele en natuurlijke erfenis zijn zowel onvervangbare levensbronnen als inspiratie. Het gaat om unieke plaatsen zoals het wild in Oost Afrika, de piramiden van Egypte, de Great Barrier Reef in Australië en de Barok kathedralen van Latijns Amerika.

Wat het concept van het Werelderfgoed buitengewoon maakt is de wereldwijde toepassing. De plekken behoren aan alle volkeren van de wereld toe, ongeacht waar ze liggen.

De missie van UNESCO is:

• Het aanmoedigen van landen om het Wereld Erfgoed Conventie te ondertekenen en de bescherming van hun natuurlijke en culturele erfgoed te verzekeren.
• Om landen aan te moedigen plekken te nomineren binnen hun landsgrenzen.
• Om landen aan te moedigen de staat van conservering bij te houden.
• Om landen aan te moedigen de bezienswaardigheden die op de werelderfgoedlijst staan te onderhouden.
• Om hulp te geven aan plekken die in onmiddellijk gevaar verkeren.
• Om het publiek in landen bewust te maken voor conservering.
• Om de lokale bevolking aan te moedigen hun culturele en natuurlijk erfgoed te bewaren.
• Om internationale samenwerking te bevorderen inzake het culturele en natuurlijke erfgoed.

Artikel uit 1996 over de bouwwerkzaamheden aan de Bahaï tempel

In 1996 heb ik de Bahaï tempel bezocht en een aantal mensen geïnterviewd. Sinds 1987 werden de tuinen uitgebreid en in 2000 was het project klaar. Hoewel deze gegevens dus dateren uit 1996 geeft het wel een goed beeld van wat er met de Hangende Tuinen is gebeurd.

Hangende Tuinen
Achttien terrassen elk met twee palmen, fonteinen, decoratieve tuinen, stenen balustraden en ornamentele beeldhouwwerken worden omringd door geometrische gebogen en hellende grasperken. Elk terras ziet er in vorm en decoratie uniek uit. Langs beide zijden van een kilometer lange trap sorteren cascades een kalmerend effect. De paden van de terrassen worden door wilde bloemen en olijfbomen omgeven. Het zogeheten Archiefgebouw wordt ondergronds uitgebreid en twee nieuwe gebouwen verrijzen langs het 'Arc Path'. Twee drukke straten worden overbrugd zodat de tuinen met elkaar worden verbonden. Zo zullen de Hangende Tuinen (of Perzische Tuinen) van de Bahaïs in Haifa er vanaf het jaar 2000 uitzien "Precies volgens de wens van Abdu'l-bahá, de oudste zoon van Bahá'u'lláh (stichter van het Bahaï geloof)," zegt Murray Smith, de uit Groot Brittannië afkomstige plaatsvervangend secretaris-generaal van het Bahá'i Wereld Centrum in Haifa.

De werkzaamheden op de landeigendommen van de gemeenschap, op de voor hen heilige berg Karmel, zijn in feite een voortzetting van bouwactiviteiten die sinds 1948 worden uitgevoerd. Smith: "In de geschriften van de religie staat dat de tuinen vóór het jaar 2000 gereed moeten zijn. Vanuit praktisch oogpunt moesten we vroeg met het laatste gedeelte beginnen." Hij legt uit dat het Universele Huis van Gerechtigheid, dat als de wetgevende macht binnen het Bahaï geloof functioneert, bepaalt wanneer de tijd rijp is om te bouwen. Zo wordt onder andere gekeken naar fysieke bronnen zoals expertise en geld. 1987 leek het geschikte moment om met de verdere uitbreiding aan te vatten.

Aards paradijs
Tuinen hebben altijd al een speciale aantrekkingskracht gehad. De Engelse dichter W.B. Yeats schreef erover:
"Gardens where a soul's at ease;
Where everything that meets the eye,
Flowers and grass and cloudless sky,
Resembles forms that are or seem
When sleepers wake and yet still dream."

In een tuin proberen mensen een soort aards paradijs te creëren. In de mooiste 'voortuin' van Israël lijkt dat bepaald het geval. Een wandeling door de symmetrische aangelegde tuin geeft een innerlijke rust. Auto's in de hoger gelegen straat zijn haast niet meer te horen. Om je heen zie je veel groen afgewisseld door verschillende kleurige bloemen. De witte gebouwen, opgetrokken in de stijl van het Parthenon te Athene, schitteren in de zon. Ook de gouden koepel van het mausoleum weerkaatst het zonlicht. Hier mediteren de gelovigen. Er bestaat zeker een verband tussen de rustige atmosfeer die de tuin creëert en de Bahaï-religie, zo beaamt Smith. De levenswijze van de Bahaï is gericht op het bevrijden van de ziel van vastgeroeste patronen. Dagelijks gebed en meditatie moeten daarbij helpen.

Het Bahaï-geloof
Het monotheïstische Bahaï-geloof (betekent 'Glorie'), gesticht in het 19de eeuws Perzië (Iran), heeft als centrale Thema dat de mensheid één ras vormt en dat zij zich moet verenigen tot één wereldgemeenschap. Haar vijf miljoen aanhangers vereren Haifa als de begraafplaats van de voorloper van hun religie, de Báb ('de poort'). Het majestueuze gebouw met de gouden koepel is het mausoleum waar de stoffelijke resten van de Báb begraven liggen. Tijdens een bezoek aan de Karmelberg in Haifa in 1909 wees Bahá'u'lláh (Glorie van God') zijn zoon Abdu'l-bahá ("Dienaar van God) aan waar de Báb begraven moest worden. Onder leiding van de kleinzoon van Abdu'l-bahá, Shogi Effendi, werd nadien, in de periode 1949-1953, het heiligdom van de Báb gebouwd.

Voorliefde voor tuinen
De stichter van het Bahaï geloof had een enorme liefde voor natuur en tuinen. Toen Bahá'u'lláh uit Perzië moest vluchten en later lange tijd als gevangene in Akko was, kwamen zijn volgelingen hem af en toe opzoeken. Ze brachten dan planten mee waar hij zo veel van hield. In Bahjí, een klein plaatsje buiten Akko legden zij zelfs een tuin voor hem aan. Nadat hij Akko mocht verlaten en voor de rest van zijn leven onder huisarrest in Bahjí vertoefde, breidde hij de tuinen uit.
Bahá'u'lláh ziet in de tuin, als wijze van metafoor, de mens weerspiegelt: eenheid in verscheidenheid. In zijn boek The Bahá'í World uit 1928 schrijft hij: "Neem de bloemen in een tuin: alhoewel verschillend in soort, kleur, vorm en creatie, toch draagt -voor zover ze verfrist worden door de wateren van één bron, leven ingeblazen worden door één briesje wind, versterkt worden door de stralen van één zon -deze diversiteit bij tot hun bekoring en schoonheid."
Shogi Effendi, eveneens betoverd door de natuur, ontwikkelde rond de crypt de prachtige Hangende Tuinen. Hij zette de eerste stappen om Abdu'l-bahá's visioen van negen terrassen boven en negen terrassen beneden het mausoleum te vervullen. Hij ontwierp het Archiefgebouw op de berghelling. In het gebouw liggen de heilige Bahaï geschriften. Vervolgens werd het Universele Huis van Gerechtigheid in de periode 1973-1983 opgetrokken.

ambitieuze plannen
Vanuit dit Huis onthulde de Bahaï gemeenschap in april 1987 haar ambitieuze plannen voor verdere ontwikkeling van de landeigendommen op de Karmel. Gelovigen werd gevraagd geld in te zamelen voor het mega-project dat zo'n tweehonderdvijftig miljoen dollar zal gaan kosten. Een typisch kenmerk van de Bahaïs is dat ze altijd zelf hun eigen projecten financieren. Hetzelfde principe geldt min of meer voor het aantrekken van werknemers. Het zijn vooral vrijwilligers die tot de gemeenschap behoren. Dit is met name belangrijk wanneer het gaat om bouw- en landschapsarchitectuur. "De ideeën, concepten en uitvoering worden door architecten van de Bahaï uitgevoerd, daar zij geheel op de hoogte zijn van de geschriften," vertelt Smith. Een aantal Israëlische bedrijven zijn aangetrokken voor grondbewerking, de aanleg van een infrastructuur, bouwactiviteiten, etc.

bouwterrein
Momenteel vormt het overgrote deel van de tuinen nog één groot bouwterrein. Vanaf de HaZionoet weg zijn al duidelijk de contouren van negen terrassen zichtbaar. Graafmachines egaliseren de verschillende lagen. Hijskranen verplaatsen langzaam betonblokken van de ene naar de andere plek. De uitvoering van het project neemt totaal zo'n dertien jaar (1987-2000) in beslag. Een traag proces, zo lijkt het voor een leek. Het betreft echter wel nauwkeurig onderzoek, ontwerp van gebouwen en beplanting, grondbewerking, de keuze en bewerking van bouwmaterialen, financiële planning, presentatie en dergelijke. Laatstgenoemde gebeurt vaak bij tuinen die worden getransformeerd of uitgebreid. Het publiek blijft op deze wijze betrokken bij het vernieuwingsproces. Anne Wong, die de public relations van de gemeenschap verzorgt, toont mij een diapresentatie. Computertekeningen laten al iets van het 'paradijs' zien. Het ziet er indrukwekkend uit. Niet minder onder de indruk lijken wijlen premier Rabin en de huidige minister-president Peres die tijdens de dia-voorstelling voorbij flitsen.

aardbeving
Omdat Haifa in een aardbevingsgevoelig gebied ligt zijn speciale versterkingen in de bergen aangebracht alvorens met de tuininfrastructuur is begonnen. "Als er ooit een aardverschuiving in Haifa plaatsvindt en alleen de Hangende Tuinen onbeschadigd blijven, dan weet je hoed het komt. Het heeft in ieder geval niets met onze religie te maken," zo grapt Albert Verburgh, een Bahaï van Canadeees-Nederlandse komaf die de presentatie bijwoont. De versterkingen zijn momenteel vooral goed zichtbaar op de plekken waar twee nieuwe gebouwen verrijzen. Grote betonblokken zijn horizontaal in de uitgehouwen berghelling aangebracht. Deze gebouwen komen overigens grotendeels in de berg te liggen, verscholen achter veel groen. Zo wordt getracht het open karakter en de esthetische waarde van het berglandschap te bewaren.

Het doel van het ontwerp van de terrassen is de schepping van schoonheid gekoppeld aan een uitstraling van eerbied. Ze moeten immers de sfeer rondom het heiligdom van de B verbeteren. De terrassen -ontworpen door Fariboz Shaba, een beroemd architect die al eerder een Bahaï tempel in New Dehli (India) ontwierp- stellen een serie parallelle geometrische bogen voor die als golven vanuit het heiligdom stromen. De golven kunnen tevens figuurlijk worden opgevat: de eenheid van het mensdom in haar verscheidenheid.

Haifa
Hoewel het project geheel op initiatief van de Bahaï gemeenschap wordt uitgevoerd is sprake van nauwe samenwerking met de gemeente Haifa. De stad heeft de laatste drie jaren plannen ontwikkeld om de stad een nieuw aanzien te geven. Eén van de belangrijkste projecten is de ontwikkeling van een drie kilometer lang wandeltraject: van de bergtop (Mercaz HaCarmel) tot aan de zee. De Louise Promenade, boven de Hangende Tuinen wordt in dezelfde architectonische stijl ontworpen als de tuinen. Evenzo is de zogeheten "Duitse kolonie" (moshava Germaniet) aan de voet van de Karmel in renovatie. Het wandelpad komt uit in het westelijk havengebied, dat tot een soort vissershaventje zal worden omgetoverd. Haifa hoopt met deze blikvanger vele toeristen te trekken. Het moet dat wat Haifa zo uniek maakt, namelijk het contrast tussen de Karmel en de zee, accentueren.

De inwoners van Haifa zullen in ieder geval zeker zelf van het Bahaï-project profijt kunnen trekken. De stad waar langzamerhand steeds meer groen door noodzakelijke woningbouw verdwijnt, en waar het toenemende autoverkeer de toch al behoorlijk vervuilde lucht nog meer aantast, zal profiteren van een groenrijk open gebied midden in het centrum. © 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Reizen en Recreatie (Nieuws uitgelicht...) op 27-07-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde link

GoIsrael.

Verwante artikelen

• UNESCO, de werelderfgoedlijst: UNESCO is een gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties. Het bestaat uit een Werelderfgoedlijst en een Memory of the World (belangrijke documenten over de wereldgesc…
• Zwitserland: werelderfgoed; Lavaux: Lavaux is een schitterend wijngebied, met een sprookjesachtig uitzicht op de Alpen. De wijn uit deze streek staat zeer goed aangeschreven. In juni 2007 heeft de UNESCO dit…
• Zwitserland: werelderfgoed; Monte San Giorgio: De berg Mont San Giorgio heeft al duizenden fossielen van reptielen, wervellozen en Sauriërs prijsgegeven. De berg die in vroeger tijden voor een groot deel ond…
• Zwitserland: Werelderfgoed; Jungfrau/Aletsch/Bietschhorn: Eén van de zeven Zwitserse monumenten die op de werelderfgoedlijst van de UNESCO is geplaatst, is het natuurgebied Jungfrau, Aletsch, Bietschhorn. Ee…
• Werelderfgoedlijst van UNESCO en Nederland: De Waddenzee is geplaatst op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De Nederlandse minister Gerda Verburg van Landbouw en Natuur besloot in januari 2009 samen met haar…