InfoNu.nl > Nieuws uitgelicht… > Muziek en film > Ben Ali Libi – goochelaar die omkwam in Sobibor

Ben Ali Libi – goochelaar die omkwam in Sobibor

Ben Ali Libi – goochelaar die omkwam in Sobibor Ben Ali Libi is de artiestennaam van Michel Velleman, een goochelaar uit Amsterdam. Hij werd bij een razzia opgepakt en op transport gesteld naar het vernietigingskamp Sobibor. Door het gedicht van Willem Wilmink en de vertolking ervan door Joost Prinsen werd zijn naam bekend bij het grote publiek. Documentairemaker Dirk Jan Roeleven maakt een documentaire over de goochelaar.

Merwedeplein Amsterdam

Goochelaar Ben Ali Libi

De naam van Ben Ali Libi is vooral bekend geworden door het gedicht van Willem Wilmink en de emotionele vertolking ervan door Joost Prinsen. Prinsen brak aan het einde van het gedicht en declameerde met tranen in zijn ogen en snik in zijn stem de laatste twee strofen. Ben Ali Libi heeft echt bestaan. Het was een Joodse man die goochelaar en illusionist was in Amsterdam. Dat de man echt heeft geleefd en beroerd aan zijn einde is gekomen maakt het gedicht van Wilmink indrukwekkend. Voor het schrijven van het gedicht had de dichter zich goed gedocumenteerd.
Het gedicht begint aldus:

Ben Ali Libi
Op een lijst van artiesten, in de oorlog vermoord,
staat een naam waarvan ik nog nooit had gehoord,
dus keek ik er met verwondering naar:
Ben Ali Libi. Goochelaar.

Met een lach en een smoes en een goocheldoos
en een alibi dat-ie zorgvuldig koos,
scharrelde hij de kost bij elkaar:
Ben Ali Libi, de goochelaar.


De laatste twee strofen die Joost Prinsen zo emotioneel voordroeg zijn de volgende:

En altijd als ik een schreeuwer zie
met een alternatief voor de democratie,
denk ik: jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

Voor Ben Ali Libi, de kleine schlemiel,
hij ruste in vrede, God hebbe zijn ziel.


Verstoppen voor de Nazi’s

Het gedicht verhaalt over de goochelaar die de meest ingewikkelde trucs kent en duiven tevoorschijn kan toveren en verstoppen, maar niet in staat was zichzelf te verstoppen toen bij een razzia tijdens de Tweede Wereldoorlog de overvalwagen voorreed en de laarzen de trap op dreunden. De goochelaar werd opgepakt en naar Sobibor gebracht. Daar kwam hij om. Het gedicht gaat ook over tolerantie en verdraagzaamheid in een multiculturele samenleving.

Documentaire

Documentairemaker Dirk Jan Roeleven maakt een film over Ben Ali Libi. Roeleven maakte eerder een film over Willem Wilmink en kwam aldus in aanraking met het gedicht. Het bracht hem op het idee het leven van de goochelaar te reconstrueren. Hans Klok, de goochelaar, voert de trucs uit die Ben Ali Libi in een boekje beschreef en waarmee hij voorstellingen voor kinderen en koningen verzorgde.

Roeleven riep tijdens een uitzending van De Wereld Draait Door op 13 november 2014 mensen op die Ben Ali Libi hebben gekend of zijn voorstellingen hebben gezien zich te melden. Hun informatie was van onschatbare waarde voor de documentairemaker.

In die uitzending verzorgde Hans Klok enkele kaarttrucs van de joodse goochelaar en een truc met een ring.
Schrijver en Sobibor-overlevende Jules Schelvis droeg het gedicht voor tijdens diezelfde uitzending.
De documentaire geeft een beeld van de man, waar hij vandaan kwam, wie hij was, wat hij heeft gedaan en hoe het in de oorlog is gegaan.

Het goochelboekjeHet goochelboekje
Het visitekaartjeHet visitekaartje
Het gedichtHet gedicht

Holocaust

De documentaire, die in het voorjaar van 2015 in première ging, vertelt het grote verhaal van de Holocaust aan de hand van het aangrijpende lot van de befaamde goochelaar. Ben Ali Libi is een van de 34.000 Nederlandse Joden die in Sobibor is gebleven.
Er zijn bewegende beelden van zijn optreden in Amsterdam. Uit getuigenissen werd duidelijk dat hij ook optrad voor Joodse dwangarbeiders in Nederlandse werkkampen. Met behulp van die beelden en informatie maakt de film een reconstructie van het leven van Ben Ali Libi. De documentaire werd op 4 mei 2015 door de NTR voor het eerst uitgezonden.

Hans Klok

Goochelaar Hans Klok heeft zich verdiept in het werk van Ben Ali Libi, die vooral veel vaardigheden had in kaartentrucs. Hij liet tijdens dezelfde DWDD-uitzending een paar trucs zien. Hij deed ondermeer de truc met ring en doek. De ring ging in de doek en Matthijs van Nieuwkerk hield de ring in de doek vast. Verder was er een goochelstok en een doosje. Een, twee, drie zwaaien met de stok, Klok pakte de doek en de ring was weg. Van Nieuwkerk had hem niet meer tussen de vingers. Hij zat ook niet in het doosje dat op tafel stond. Toen haalde Klok een koker uit zijn binnenzak en daar zat een roos in met de ring erom.
Het was een van de succesnummers van Ali Ben Libi, die ook goochelles gaf en zo zijn trucs doorgaf aan andere goochelaars.

Michel Velleman

Michel Velleman werd in Groningen geboren op 5 januari 1895. Zijn familie had het niet breed. In de jaren 20 trok Velleman naar Amsterdam. Eerst woonde hij op de Nieuwmarkt en later aan het Merwedeplein. Hij handelde in galanterieën, begon te goochelen en werkte zich met zijn goocheltrucs de armoede uit. Velleman noemde zichzelf Ben Ali Libi en had op zijn visitekaartje 'humoristisch goochelaar, professor Ben Ali Libi' staan. Hij trad op voor kinderen, voornamelijk in Amsterdam, en ook voor Prins Hendrik en de Duitse ex-keizer Wilhelm, die in ballingschap in Nederland woonde.

Max van Gelder was zijn impresario. De artiest schreef ook een boekje met eenvoudige goocheltrucs, dat voor 25 cent te koop was. Het Nieuwsblad van het Zuiden schreef in 1924 over hem: 'Ben Ali Libi is een handige toovenaar die de aanwezigen versteld doet staan van zijn ongelooflijke toeren. Al deze toeren op te noemen is natuurlijk onmogelijk, doch hij had een groot succes. Een heele avond met deze toovenaar alleen zou niemand vervelen'.

Sobibor

Michel Velleman trouwde met Anna Speijer en zij kregen samen twee kinderen, dochter Aaltje en zoon Jacques. Hij werkte voor de Culturele Afdeling van de Joodse Raad. Tijdens een razzia in 1942 stond de overvalwagen voor zijn huis op het Merwedeplein en werd hij opgepakt. Het gezin zat ongeveer een jaar in Westerbork. Ze werden op 29 juni 1943 op het 67e transport naar het oosten gezet, naar Sobibor. Tijdens dat transport werden 2397 mensen naar het vernietigingskamp gestuurd. Het gezin werd op Jacques na vermoord op 2 juli 1943.

Lees verder

© 2014 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Heftan Tattat, Twents gedichtHeftan tattat, Hee har völs te völ patat had. Zo luidt een regel in het Twentse gedicht Heftan Tattat van Willem Wilmink…
Biografie Hans DorrestijnHans Dorrestijn gaat weer optreden. HD zijn zijn initialen. Ja deze initialen komen overeen met de initialen van Heintje…
Joost mag het wetenJoost mag het wetenIemand vraagt je wat. En je weet daar het antwoord niet op. Dan is een veel gezegde uitspraak: "Joost mag het weten". Oo…
Geschiedenis van DWDD (De Wereld Draait Door)De Wereld Draait Door (DWDD) heeft een lange ontstaansgeschiedenis. De eerste versie van het programma had de naam TV 3…
Doorgangskamp Westerbork, de transportenDoorgangskamp Westerbork, de transportenTijdens de Tweede Wereldoorlog deporteerden de nazi’s meer dan 107.000 Joden, Sinti en Roma vanuit Nederland naar kampen…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Brochuren Ben Ali Libi
  • http://www.joodsamsterdam.nl/persbenalilibi.htm geraadpleegd op 13 november 2014
  • http://www.joodsmonument.nl/attachment/547986 geraadpleegd op 13 november 2014
  • http://www.communityjoodsmonument.nl/person/124669?forum_start=n288041#comment-288041 geraadpleegd op 13 november 2014
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Michel_Velleman geraadpleegd op 13 november 2014
  • http://www.tvenschedefm.nl/documentaire-over-leven-goochelaar-ben-ali-libi/nieuws/item?154006 geraadpleegd op 14 november 2014
  • http://www.bibliotheek.nl/agenda/literatuurplein/68167.-.html geraadpleegd op 13 november 2014

Reageer op het artikel "Ben Ali Libi – goochelaar die omkwam in Sobibor"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 17-03-2017
Gepubliceerd: 14-11-2014
Rubriek: Nieuws uitgelicht…
Subrubriek: Muziek en film
Special: Geloof
Bronnen en referenties: 7
Nieuws uitgelicht…
Deze rubriek bevat artikelen welke zijn geschreven naar aanleiding van een nieuwsfeit en kunnen daarom mogelijk gedateerde informatie bevatten.
Schrijf mee!