Dossier Iran: Iran straffen met economische sancties?

Iran is hoogstwaarschijnlijk bezig met het maken van atoomwapens. Dit werd door de Engelse krant Times van 13 december 2009 nog gemeld. Zelf ontkent Iran dit. Ze zegt een nucleair programma te hebben voor vreedzame doeleinden. Maar wie de ambities van president Mahmoud Ahmadinejad kent weet wel beter. Wat moet het westen doen? In dit artikel aandacht voor de mogelijkheid Iran te straffen met economische sancties.

Simulatie: Iran sluit de Straat van Hormuz af

In oktober 2006 hielden Iraanse troepen een militaire oefening. Een stoet gevechtshelikopters vloog in slagorde op topsnelhied naar de zandige kust van de Perzische Golf. Soldaten sprongen eruit op het strand en schepen kozen positie om de landingszone te beveiligen.

De Straat van Hormuz is een zee-engte tussen Iran en Saoedi-Arabië. Het verbindt de Perzische Golf met de Golf van Oman en de Indische Oceaan. De afstand van kust tot kust is 55 kilometer maar de twee vaarroutes zijn slechts een paar kilometer breed. Hier komt 40% van olie voor het Westen van de staten rondom de Perzische Golf: Iran, Irak, Koeweit, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Qatar. In 1971 nam Iran drie kleine eilandjes in de Golf in bezit om volledige controle te hebben over het verkeer door de Straat van Hormuz.

De militaire oefening was bedoeld om de wereld te laten zien dat Iran geen economische sancties accepteert. Mocht het bovendien niet lukken om de Straat van Hormuz af te sluiten dan kan Iran nog altijd mijnen leggen in de vaarstroken en olietanks in de Straat aanvallen.

Economische sancties

Als er economische sancties tegen Iran komen dan kan het land dus de Straat van Hormuz afsluiten. Dat zal tot gevolg hebben dat de olieprijs enorm zal stijgen. Dit kan een dodelijke bedreiging vormen voor de westerse economie. Wie herinnert zich niet het olie-embargo van 1973-1974? In het Westen stonden toen lange rijen auto's voor de benzinestations.

Wat voor sanctie mogelijkheden heeft het Westen?

• Er zou een volledig embargo kunnen komen op Iraanse olie, de steunpilaar van het regime. Maar de Europese Unie en Japan willen dit niet. Ook China is afhankelijk van Iraanse olie.
• Het bevriezen van Iraanse banktegoeden bij internationale banken.
• Resolutie 1737 verbiedt enkele hoge Iraanse autoriteiten en militairen die betrokken zijn bij de levering en verkoop van, of het vervoer naar Iran van enige apparatuur die het land zou kunnen helpen bij het verrijken van uranium of de zwaarwaterreactor bij Arak te bouwen.

Sancties hebben twee doelen:

1. het beleid te wijzigen;
2. instemmen met onderhandelingen.

Wie wordt getroffen door economische sancties?

Belangrijk is dat sancties tegen het regime werken en niet de bevolking. Bij Noord-Korea troffen de sancties het volk en niet de regering. Sancties tegen Zuid-Afrika bleken wel zeer effectief.

In geval van Iran kan het gunstig uitwerken, maar dit hoeft niet. Veel omvattende economische sancties zouden het volk achter de regering doen scharen en de populariteit van Ahmadinejad vergroten. De bevolking kan het zien als buitenlandse inmenging. Ze hebben al eeuwenlang het gevoel bedreigd te worden: door Rusland van de tsaren en daarna de Sovjet Unie aan de noordgrens, de Britten die hen in het zuiden omsingelden, en de Arabieren in het zuiden en westen.

Al eerder heeft het Westen zich gemengd in de politiek van Iran. In 1951 werd premier Mossadeq afgezet. Dit was door de CIA in scène gezet. De meeste Iraniërs pikten dat toen niet. Er braken rellen uit en de sjah zag zich genoodzaakt Mossadeq terug te roepen. De sjah verliet toen tijdelijk het land. De VS en Groot Brittannië begonnen daarop onrust te stoken. De sjah keerde terug en Mossadeq kwam in het nauw. Het Amerikaanse beleid had dus succes.

Dit scenario zou nu herhaald kunnen worden. Er kan makkelijk onrust worden gestookt omdat de bevolking van 70 miljoen mensen niet homogeen is. Zowel de VS als Israël hebben hiervoor plannen.

Na de verkiezingen in 2009 brak er in Iran onrust uit. In hoeverre het Westen hier achter zit is onduidelijk. Wel zal het Westen blij zijn als dit president Ahmadinejad uiteindelijk de kop gaat kosten.

Meer is te lezen in onze special Dossier Iran: Wordt Iran een atoommacht?

Lees verder

• Dossier Iran: Amerikaanse of Israëlische aanval op Iran
• Amerikaans rapport: Israël kan nucleaire oorlog winnen
• Boekrecensie: Mahmoud Ahmadinejad - Y. Melman/M. Javedanfar
• Israël/VS - Iran aanvallen om nucleaire oorlog te voorkomen
• Mahmoud Ahmadinejad (president Iran) en de messias Mahdi