Gasprijs niet langer direct aan de olieprijs gekoppeld

Veel Nederlanders hebben geklaagd dat de gasprijs sinds 1 januari 2009 met 9% tot 15% is gestegen. Zeker nu mensen door de kredietcrisis in hun portemonnee worden geraakt, voelen velen zich zelfs bestolen. De vraag is of dat terecht is. Over deze stijging zijn ook Kamervragen gesteld. Minister van der Hoeven van Economische Zaken is echter niet bereid in te grijpen. Zij stelde dit ook niet te kunnen, aangezien ze geen invloed heeft op de mondiale energiemarkt. De laatste jaren worden er inderdaad minder nieuwe olie- en gasbronnen gevonden. Dit zal blijvende spanningen op de energiemarkt tot gevolg hebben. De gestegen gasprijs is grotendeels gebaseerd op een gemiddelde olieprijs van een 6-maands periode in 2008. En net in die periode bereikte de olieprijs een record: 147,27 dollar per vat op 11 juli 2008. Nu zweeft de olieprijs tussen de 40 en 50 dollar per vat. Daarom zal de lagere olieprijs die we nu meemaken pas terug te zien zijn in de gasprijs vanaf 1 juli 2009.

Gasprijsstijgingen van 9% tot 15% sinds 1 januari 2009

Essent heeft sinds 1 januari 2009 de prijs van gas en stroom met bijna 9% verhoogd. Eneco meldde een stijging van 15% voor gas en 20% voor stroom en Nuon van 11% voor gas en 22% voor stroom. Andere energieleveranciers hebben deze trend gevolgd. Nuon is volgens vergelijkingssite prize.nl de duurste leverancier, terwijl Eneco de grootste prijsstijging kende. Op basis van de gestegen energieprijzen zullen huishoudens, bij een gemiddeld gebruik, dit jaar 103 tot 191 euro meer betalen voor hun energierekening. Een gemiddeld huishouden verbruikt bijvoorbeeld 1600 kubieke meter gas per jaar.

Koppeling gas- en olieprijs is uitgevonden in Nederland

De koppeling tussen de gasprijs en de olieprijs is in 1959 in Nederland uitgevonden, na de vondst van de gasbel bij het Groningse Slochteren. Kleine gebruikers betaalden voor gas een prijs vergelijkbaar met de prijs van huisbrandolie, grote gebruikers betaalden de prijs van stookolie. Deze methodiek werd overgenomen door de rest van continentaal Europa. Oliemaatschappij Exxon kwam destijds met het idee, om zo haar activiteiten uit te kunnen breiden van oliewinning tot de aanvankelijk zeer dure ontwikkeling van gasvelden. Gasunie wijst er weer op dat de oliekoppeling investeringen in gasvelden en pijpleidingen mogelijk maakte. Investeerders zijn vaak alleen bereid een risico te accepteren die gerelateerd is aan de olieprijs.

Later is die koppeling wat verfijnd. Om de gasprijs, zeker voor huishoudens, wat te stabiliseren hebben de energiebedrijven zo'n 30 jaar geleden afgesproken om die gasprijs één keer per half jaar vast te stellen. Hiervoor wordt gekeken naar de gemiddelde prijs van olie in een voorgaande periode van zes maanden, de zogeheten referentieperiode. Dat gaat als volgt. Voor de datum van bijstelling op 1 januari wordt gekeken naar de olieprijsontwikkeling in de periode mei tot en met oktober in het jaar daarvoor. November en december zijn dan de maanden waarin de bedrijven hun administratie kunnen inrichten op de nieuwe prijzen en vanaf 1 januari van het nieuwe jaar gaat de nieuwe gasprijs in. Voor de bijstelling van 1 juli wordt gekeken naar de prijsontwikkeling in de voorafgaande periode van november tot en met april. Mei en juni vormen dan weer de maanden voor administratieve verwerking en per 1 juli gaat de nieuwe gasprijs in. Dit betekent dat de gasprijs achterloopt op de olieprijs. Naijling wordt dit wel genoemd.

Het dure gas zorgt er bijvoorbeeld ook voor dat Nederlandse elektriciteit in Europa relatief duur is. Stroom wordt hier deels door middel van gas opgewekt, en dat zorgt voor hogere prijzen in vergelijking met andere landen die meer kern- of waterkrachtcentrales bezitten. In bijvoorbeeld de Verenigde Staten zijn de gas- en olieprijzen niet gekoppeld, hoewel de prijzen wel vaak dezelfde trend volgen. In de Verenigde Staten is aardgas in beginsel goedkoper, maar het heeft ook tot gevolg dat de gasprijs zeer beweeglijk is, zelfs zeer seizoensgevoelig.

Van der Hoeven reageert op vragen in de Tweede Kamer

De gasprijs in Nederland is sinds de liberalisering van de energiemarkt van begin deze eeuw niet langer direct aan de olieprijs gekoppeld. De ontwikkelingen op de virtuele gasmarkt TTF zijn veel meer een prijsbepaler geworden. Daarbij volgen de prijzen van jaarcontracten weliswaar de olieprijs, maar zeker niet één-op-één. Dat schrijft minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken in een brief die zij op 20 januari 2009 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Ze reageert daarin op een motie van Tweede Kamerlid Jan ten Hoopen (CDA). In de motie, die drie maanden geleden door de Tweede Kamer werd aangenomen, wordt de minister om een analyse van de gasmarkt gevraagd.

De gasprijs beweegt volgens de Tweede Kamer snel mee als de olieprijs stijgt. Zodra de olieprijs daalt, zakt de gasprijs echter aantoonbaar minder snel. De Tweede Kamer vroeg de minister om een verklaring hiervoor. De directe relatie tussen gasprijs en olieprijs zoals de Tweede Kamer die constateert, zegt Van der Hoeven niet te kunnen bevestigen. De prijsvorming is volgens haar veel diverser dan de Tweede Kamer beweert. Voor een deel speelt de olieprijs daarin een rol. Maar ook de Title Transfer Facility (TTF) is bepalend. Regionale vraag en aanbod, marktsentiment en weersomstandigheden beïnvloeden volgens de minister de TTF. Daarnaast hebben de consumenten volgens Van der Hoeven de mogelijkheid om te kiezen voor een andere contractvorm waarbij de energieprijzen voor een langere periode worden vastgelegd. De minister wil die keuzevrijheid behouden.

Aardgas op de vrije markt

De Title Transfer Facility (de TTF) is een virtuele marktplaats waar Gas Transport Services (GTS) aan marktpartijen de mogelijkheid biedt om gas dat al in het GTS-systeem aanwezig is ("entry-paid gas") over te dragen aan een andere partij. Via de TTF kan gas dat via een entreepunt is ingebracht in het landelijk gastransportnet, voordat het op een exitpunt het landelijk gastransportnet verlaat, gemakkelijk van eigenaar wisselen. De TTF dient om de handel in gas te bevorderen. Gas Transport Services (GTS) is een 100% dochter van de Nederlandse Gasunie, maar verricht haar werkzaamheden conform de in de Gaswet vereiste zelfstandigheid.

Aardgas kan dus zowel worden ingekocht op de vrije markt (gasindexatie) als via het klassieke systeem van olie-geïndexeerde contracten. Het staat inkopende klanten en energiebedrijven vrij voor het een of voor het ander te kiezen of van beide mogelijkheden gebruik te maken. Dit laatste gebeurt ook in de meeste gevallen. Energiebedrijven hebben op die manier een aardgasportefeuille die uit diverse inkooptransacties bestaat. De gasinkopen op de vrije markt hebben dus niet met die directe koppeling aan olie te maken. Echter, op die handelsplaatsen is het aardgas lang niet altijd voordeliger. Soms zelfs veel hoger en de prijsverschillen worden per dag vastgesteld, omdat er op de korte termijn wordt gehandeld. Dit is dus de situatie die in de Verenigde Staten bestaat.

Overstappen van energieleverancier loont

De recessie van 2009 heeft veel mensen aangezet om van energieleverancier te wisselen. Volgens gaslicht.com wisselde in 2008 zo'n 8% van de kleinverbruikers van energieleverancier. In 2009 ligt dat al een stuk hoger. Vooral recente toetreders als E.On, RWE en de Nederlandse Energie Maatschappij proberen klanten af te snoepen van de drie marktleiders: Nuon, Essent en Eneco. Zo slaagde de Nederlandse Energie Maatschappij er door middel van de reclamecampagne met Natasja Froger in om 60.000 nieuwe klanten te werven.

Volgens een andere vergelijkingssite, energieprijzen.nl, blijft desondanks zo'n 80% van de huishoudens energie verbruiken volgens het duurdere standaardtarief. Dat zijn de zogenaamde "sleepers." En dat scheelt geld. Een gemiddeld huishouden is jaarlijks zo'n 2.160 euro (3500 kWh stroom en 1800 kubieke meter gas) kwijt aan energie op basis van het standaardtarief. Dit bedrag is inclusief energiebelasting en netwerkkosten. Het gunstigste actietarief komt echter neer op 1.427 euro, een interessant verschil van 733 euro.

Update: energieprijzen per 1 juli 2009

Nederlandse huishoudens hoeven per 1 juli 2009 aanzienlijk minder voor hun gas en stroom te betalen. Dat komt door de flinke daling van de olieprijs. De gasrekening daalt overigens sterker dan de elektriciteitsrekening. Dit komt door het sterkere verband tussen de olieprijs en de gasrekening dan die tussen elektriciteit en olieprijs. Gasverbruik weegt ook zwaarder mee in de energierekening dan elektriciteitsverbruik.

Nuon liet weten dat de gasprijs per 1 juli 2009 met 35% omlaag gaat, terwijl er voor elektriciteit 5% minder betaald hoeft te worden. Voor een gemiddeld huishouden betekent dat een 300 euro lagere rekening op jaarbasis. Eneco maakte een vergelijkbare daling bekend. Hier komt de gasprijs 34% lager te liggen, terwijl er bij de elektriciteitsprijs 7% van af gaat. Per gemiddeld huishouden komt dat dan neer op een daling van 320 euro op jaarbasis. Deze daling geldt voor de meeste klanten, aangezien het merendeel van Eneco's klanten geen vast contract van 1 of 3 jaar heeft afgesloten. Essent liet weten dat hier de prijzen in dezelfde orde van grootte zullen dalen.

De prijzen per huishouden op jaarbasis (op basis van verbruik van 1850 m3 gas en 4263 KwH elektriciteit bij een enkele meter) volgens vergelijkingssite PrizeWize.nl per 1 juli 2009 (ten opzichte van 1 januari 2009):

• Delta: was EUR 1.400, wordt EUR 1.106
• Eneco: was EUR 1.475, wordt EUR 1.115
• Essent: was EUR 1.419, wordt EUR 1.075
• Nuon: was EUR 1.578, wordt EUR 1.128