InfoNu.nl > Nieuws uitgelicht… > Kunst en cultuur > Het proces Demjanjuk

Het proces Demjanjuk

Op maandag 30 november 2009 is in München (Duitsland) het proces tegen de 89-jarige John Demjanjuk begonnen. Demjanjuk wordt ervan verdacht in de Tweede Wereldoorlog bewaker te zijn geweest in het vernietigingskamp Sobibor en zich in die hoedanigheid schuldig heeft gemaakt aan medeplichtigheid aan de moord op 27.900 joden waarvan velen afkomstig waren uit Nederland. Op 12 mei 2011 werd Demjanjuk schuldig bevonden en veroordeeld tot vijf jaar cel.

Sobibor

Sobibor is een klein dorpje gelegen in het oosten van Polen in de provincie Lublin vlak bij de grens met de Oekraïne. Een paar kilometer van het dorp, in een afgelegen, dunbevolkt en moerassig gebied, heeft het nazi-vernietigingskamp Sobibor gestaan. In november 1941 is met de bouw van het kamp begonnen als onderdeel van de Aktion Reinhard. Aktion Reinhard is een codenaam voor de operatie van de nazi's om alle Joden in Polen uit te roeien. Zij bouwden daartoe drie vernietigingskampen: Belzec, Treblinka en Sobibor. Begin 1942 werden er een aantal SS-ers aangesteld als leiding van het kamp. De meeste van hen hadden al de nodige ervaringen met onmenselijkheid. Zij hadden tot een team gehoord, genaamd T4, die tussen 1939 en 1941 een geheim euthanasieprogramma uitvoerden in zes inrichtingen in Duitsland, met andere woorden: zij hadden al ervaring met het vergassen van geesteszieken en gehandicapten. Eind april was het kamp operationeel en op 3 mei 1942 werden de gaskamers in gebruik genomen. De 80 Joden die meegeholpen hadden aan de bouw van het kamp waren toen al doodgeschoten. Naast de 27 SS-ers waarvan er altijd 17 of 18 man aanwezig waren in het kamp, werd Sobibor bewaakt door zo'n honderd Trawninkimänner. Dit waren krijgsgevangenen uit de Sovjet Unie die zich vrijwillig hadden laten opleiden in een SS-opleidingskamp. Deze mannen werden door de gevangenen erg gevreesd, zij volgden elk bevel van de SS-kampleiding meedogenloos op.

Aantal slachtoffers

Hoewel het vernietigingskamp maar 18 maanden gedraaid heeft, is het aantal slachtoffers gigantisch. In Sobibor zijn voor het merendeel joden uit de omgeving van Lublin en uit de op Rusland veroverde gebieden vermoord. Maar ook uit landen als Oostenrijk, Slowakije, Frankrijk en Nederland kwamen treinen. Vanuit Nederland zijn er 19 transporten vanuit het doorvoerkamp Westerbork naar Sobibor vertrokken. Van de ruim 34.000 Nederlanders zijn er slechts 1000 niet meteen in de gaskamers van Sobibor vermoord maar tewerkgesteld in het kamp of in andere in de buurt gelegen kampen. Slechts 19 van hen hebbben de oorlog overleefd. De schattingen van het totaal aantal slachtoffers van Sobibor liggen tussen 170.000 en 250.000.

De opstand

Op 14 oktober 1943 vond er in Sobibor een opstand plaats. Deze opstand werd geleid door Leon Feldhendler bijgestaan door Alexander (Sacha) Perchersky. De opstandelingen brachten 11 SS-ers en verschillende Oekraïners om het leven. Driehonderd gevangenen konden uit het kamp ontkomen maar tientallen werden gedood door de mijnen in het mijnenveld om het kampterrein. In de dagen daarop werden er nog eens meer dan honderd ontsnapten opgespoord en doodgeschoten. Vijftig opstandelingen overleefden de oorlog. Kort na de opstand werd het kamp ontmanteld. Alle bewijzen van de gruwelijkheden die er hadden plaatsgevonden werden zo veel mogelijk vernietigd.

John Demjanjuk

John Demjanjuk werd als Iwan Demjanjuk geboren op 3 april 1920 in de Oekraïne. In 1940 werd hij opgeroepen om dienst te doen in het Rode Leger. Na twee jaar vechten tegen de Duitsers werd hij krijgsgevangen gemaakt. Russische krijgsgevangen werden zeer slecht behandeld door de Duitsers. Ze lieten ze omkomen van de honger omdat ze in de ogen van de Duitsers 'de kogel niet waard waren'. Een aantal van hen meldden zich om te kunnen overleven aan als Hilfswillige, zij werden opgeleid als kampbewaarder. Demjanjuk kreeg zijn opleiding in Trawniki waarna hij in verschillende concentratie-en vernietigingskampen kwam te werken. Aan het eind van de oorlog vocht Demjanjuk tegen de oprukkende geallieerden in de Vlassow Armee (een divisie Oekraniers binnen de SS). Hij werd door de Amerikanen krijgsgevangen gemaakt. In 1952 emigreerde hij naar Amerika en laat zich 'John' noemen. Hij woonde in Cleveland Ohio en werkt bij Ford Motor Company.

Iwan de Verschrikkelijke

In de jaren 70 wordt Demjanjuk ervan beschuldigd de beruchte kampbeul van Treblika, bijgenaamd 'Iwan de Verschrikkelijke', te zijn. Zijn Amerikaanse staatsburgerschap wordt hem ontnomen waarna hij in 1987 wordt uitgewezen naar Israël. In 1988 wordt hij daar ter dood veroordeeld. Deze veroordeling wordt in 1993 herroepen: uit KGB-archieven bleek dat ´Iwan de Verschrikkelijke' de bijnaam voor een andere Iwan was. Hij keerde terug naar de Verenigde Staten, alwaar een hevige strijd om zijn Amerikaanse staatsburgerschap losbarst. Er duikt nieuw bewijsmateriaal op. Demjanjuk zou als bewaker werkzaam geweest zijn in Sobibor. In mei 2009 lukt het de Amerikanen eindelijk Demjanjuk uit te zetten. Hij wordt op het vliegtuig naar München gezet. Meteen na de landing in Duitsland wordt Demjanjuk opgesloten in de staatsgevangenis.

Het proces

Op 30 november 2009 is het proces tegen Demjanjuk in München begonnen. Het proces kent naast de Officier van Justitie 35 Nebenkläger, 22 van hen zijn Nederlanders. De Nebenkläger zijn mensen wier eerstegraads familieleden (ouders, broers en zusters, echtgenoten) vermoord zijn in Sobibor in de periode van 28 maart tot 1 oktober 1943, zij mogen als mede-aanklagers naast de Officier van Justitie getuigen verhoren, een requisitoir houden en een strafeis formuleren. Op 3 december werd het proces stilgelegd, de volgens zijn doktoren en advocaten in slechte gezondheid verkerende Demjanjuk had koorts. Tijdens het hele proces worden er vraagtekens bij de gezondheidstoestand van Demjanjuk gezet. Demjanjuk ligt tijdens de zittingen met gesloten ogen op bed. Hij zegt niets en kreunt alleen wat. Het lijkt of we met een doodzieke oude man van doen hebben. Vele getuigen van de rechtszaak geloven dat Demjanjuk zich veel zieker voordoet dan hij in werkelijkheid is. Buiten de rechtszaal schijnt hij gewoon rechtop te zitten en maakt hij grapjes met zijn advocaten. Op 21 december wordt het proces voortgezet. Op 14 april 2010 verklaart een deskundige de SS-identiteitskaart van Demjanjuk echt. Dit vormt het enige directe bewijs tegen hem. Het Duitse Openbare Ministerie eist op 22 maart 2011 6 jaar cel tegen Demjanjuk. Jules Schelvis (op dat moment 90 jaar), één van de weinige Nederlandse overlevenden van Sobibor en Nebenkläger in het proces vraagt de rechtbank om Demjanjuk schuldig te verklaren maar af te zien van celstraf. Op 12 mei 2011 wordt Demjanjuk veroordeelt tot 5 jaar cel. Hij gaat in hoger beroep. De rechter stelt Demjanjuk in afwachting van dat hoger beroep op vrije voeten. Naast de hoge leeftijd van de veroordeelde wordt als argument voor dit besluit het feit dat Demjanjuk stateloos is, genoemd. Demjanjuk kan hierdoor niet reizen en kan daarom onmogelijk vluchten. Demjanjuk verblijft op dit moment in een verzorgingstehuis in Beieren.

Op 16 juli 2011 werd bekend gemaakt dat het Openbare Ministerie in Beieren een nieuwe aangifte tegen Demjanjuk onderzoekt. Van oktober 1943 tot december 1944 zou Demjanjuk zich als bewaker medeschuldig hebben gemaakt aan de moord op 4974 gevangenen in het concentratiekamp Flossenbürg.
© 2009 - 2017 Alba, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Jules Schelvis, overlevende van zeven kampenJules Schelvis (Amsterdam, 7 januari 1921) is een van de weinige overlevenden van vernietigingskamp Sobibor. Hij heeft v…
Concentratiekamp SobibórKamp Sobibór is een kamp dat niet gericht was op het te werk stellen van gevangenen, maar puur op het vernietigen van Jo…
Doorgangskamp Westerbork, de transportenDoorgangskamp Westerbork, de transportenTijdens de Tweede Wereldoorlog deporteerden de naziís meer dan 107.000 Joden, Sinti en Roma vanuit Nederland naar kampen…
Het verzet van de Joden tegen de DuitsersDe Joden werden op verschrikkelijke wijze behandeld door de Duitsers. Er leek geen verzet mogelijk voor de Joden in de c…
5 duurste spelers Bundesliga (2015-2016)5 duurste spelers Bundesliga (2015-2016)In een tijdperk waar de transfermarkt ontploft lijkt te zijn, is het interessant om te bekijken wie in het seizoen 2015-…
Bronnen en referenties
  • www.stichtingsobibor.nl
  • www.auschwitz.nl
  • www.cympm.com/sobibordutch.html
  • www.wikipedia.nl
  • www.nrc.nl/buitenland/article2425612.ece/Vier_vragen_over_het_proces_Demjanjuk

Reageer op het artikel "Het proces Demjanjuk"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Alba
Laatste update: 19-07-2011
Gepubliceerd: 20-12-2009
Rubriek: Nieuws uitgelicht…
Subrubriek: Kunst en cultuur
Bronnen en referenties: 5
Nieuws uitgelicht…
Deze rubriek bevat artikelen welke zijn geschreven naar aanleiding van een nieuwsfeit en kunnen daarom mogelijk gedateerde informatie bevatten.
Schrijf mee!