Spanje en Italië, hoe erg is hun crisis eigenlijk?

De Mediterrane landen blijken in de Eurozone de zwakste landen. Hoe erg is het eigenlijk gesteld met Spanje en Italië ook in vergelijking met het zojuist geredde Griekenland? Is de situatie echt zo slecht als de aandelenmarkten lijken aan te geven?

Overzicht van de situatie in Italië, Spanje (en Griekenland) in 2011

Augustus 2011: na de afwaardering van de Verenigde Staten op 5 augustus 2011 door Standard & Poor's naar de AA+ status richt de aandacht zich in de Eurozone op diens 'zwakkere broeders' Italië en Spanje. De algemene vraag is: hoe erg is het eigenlijk met deze landen gesteld?

Staatsschuld met betrekking tot het BNP (Bruto Nationaal Produkt)
Italië : 119%, omvang: 1.900 miljard, tekort: 6%
Spanje : 60%, omvang: 1.062 miljard, tekort: 9%
Griekenland : 143%, omvang: 230 miljard, tekort: 10,5%

Werkeloosheidsscijfers in augustus 2011
Italië : 8%
Spanje : 21%
Griekenland : 16%

Bij deze cijfers kunnen de volgende opmerkingen worden gemaakt:

• Geen enkele staatsschuld hoeft in zijn geheel ineens te worden afgelost.
• De ECB kan Spaanse en Italiaanse staatsobligaties opkopen en derhalve de rente verhogingen voor deze landen 'drukken.'
• De algehele opinie is, dat als de reserve van het ECB kan worden opgehoogd tot 1.500 miljard bruto (nu 750 miljard bruto) dan neemt men de kans voor speculaties uit de wereldmarkten uit de handen van de speculanten.
• Griekenland is een Klein Duimpje vergeleken met de landen Italië en Spanje.

Italië

• Italië heeft een credit ranking van A+ bij de drie grote ratingbureaus S&P, Fitch en Moody's.
• De grote staatsschuld van Italië werd reeds gecreëerd in de 70-er en 80-er jaren.
• Met 119% is de staatsschuld veel te hoog. (100 procent wordt gezien door macro-economen als een 'point of no return' of een aperte onmogelijkheid om op te lossen.)
• Een groot deel van de staatsschuld is in Italiaanse dus binnenlandse handen.
• De besparingen in Italië zijn vrij hoog.

De gemiste kans
Als Italië harder had bezuinigd vanaf 1990 tot na hun komst in de Eurozone en de economie zou hebben hervormd, dan waren ze nu niet zo gevoelig voor de financiële markten. Wat dat betreft hebben ze een enorme kans laten liggen.
Premier Berlusconi geeft de schuld van de huidige situatie in Italië aan de speculanten. Het is echter duidelijk dat Italië de hand in eigen boezem moet steken en niet alleen maar moet praten over het Italiaanse budget maar reële maatregelen moet nemen om de overheidsschulden terug te dringen door bezuinigingen.

Belastingverhogingen zijn voor dit land geen oplossing, de economie in Italië ontwikkelt zich slecht en belastingverhogingen zouden alleen maar aanleiding geven tot lagere bestedingen bij de consument.
De Italiaanse export heeft zich tot nog toe niet kunnen herstellen van de crisis.

De structurele problemen met betrekking tot de economie en overheidsuitgaven zijn in Italië groter dan in Spanje:

• Teruglopende bevolkingscijfers,
• zwakke export,
• corruptie bij overheden,
• een ondergrondse (zwarte) economie die moeilijk aan te pakken is.

Berlusconi
Het vertrek van Berlusconi in November 2011 heeft vooral marktgevoelige waarde.
Het was duidelijk dat Berlusconi eigenbelang in 2011 (hij is een (media)tycoon) boven de belangen van Italië begon te stellen: hij was bang dat als hij geen onschendbaarheid meer geniet zodra hij premier 'af' was, hij enkele grote strafrechtelijke rechtzaken aan zijn broek zou krijgen.
De Italianen hebben het vertrouwen in het algemeen in hem verloren en verlangen naar iemand die hen van de afgrond weg kan trekken. De hoop is, dat dat gedaan kan worden via een rigoureus bezuinigingsprogramma.Heel veel vertrouwen hebben de markten daarin nog niet gehad.

Spanje

Kredietbeoordelaar Moody’s had in april 2011 de rating van Spanje op ‘downgrade review’ geplaatst. Dat maakte de kans is groot dat een verlaging zou kunnen volgen met één stap van AA2 naar AA3. Moody’s wees onder meer op de kwetsbaarheid van de overheidsfinanciën en toenemende risico's door de toen aanhoudende stijging van de financieringskosten. Als de ECB zelf Spaanse obligaties kan opkopen is de dreiging van dergelijke financieringskosten veel minder groot.
Spanje heeft een minder hoge staatsschuld dan Italië, volgens de cijfers, maar er is grote onzekerheid over de schulden in deze context van de Spaanse banken en de werkelijke hoogten van de financiering van de Spaanse regionale overheden.

Toch minder reden tot al te groot pessimisme

• Aan de ander kant is de Spaanse export reeds volledig hersteld van de (2007) crisis. Zij ligt procentueel zelfs op een hoger niveau dan de Duitse export!
• Het grote probleem ligt in de bouwsector, waardoor het werkeloosheidscijfer onevenredig hoog lijkt. Echter komt bijvoorbeeld Duitsland arbeiders in de bouw tekort en daardoor zou er zeker door de Economische Unie een verschuiving kunnen plaatsvinden van Spaanse bouwers naar Duitse projecten, waardoor dit bijna structurele probleem zou kunnen worden verholpen.
• Spanje is reeds begonnen met het nemen van macro-economische maatregelen en men verwacht dat er na de nieuwe verkiezingen in 2011 nog meer maatregelen zullen worden getroffen.

Tot slot

Er is algemene overeenstemming over het feit dat Italië en Spanje twee onvergelijkbare grootheden zijn. De situatie in beide landen is apert verschillend.

De positieve situatie in Italië is dat de staatsschuld in feite in handen is van de Italiaanse burgers en banken zelf. Er zijn ook relatief lage consumptive schulden in de vorm van consumptieve kredieten en hypotheken. Juist deze laatste schulden hebben bijvoorbeeld in de Verenigde Staten de kredietcrisis omhoog gestuwd, maar raken Italië in veel mindere mate. Aan de andere kant zijn de structurele problemen in Italië groter dan in menig ander land. De Italiaanse export beweegt zich eerder in een benedenwaartse richting dan in een opwaartse en dat is zeker slecht nieuws. De redding van Italië wordt gezien in het sterk terugdringen van de Italiaanse overheidsuitgaven.

Van Spanje wordt verondersteld dat het zich in een veel betere positie bevindt dan de markten pretenderen aan te geven. De groei van de export is bewonderenswaardig geweest en is het nog steeds. Spanje werkt duidelijk aan overheidsbesparingen en herbudgettering en bereikt daar ook goede resultaten mee. Het enige minpunt voor Spanje is dat men nog steeds niet weet hoe hoog het begrotingstekort in Spanje in werkelijkheid is.

Lees verder

• De achterhaalde data van het consumentenvertrouwen
• De harde waarheid achter Griekenland's faillissement
• ECB, credit events, rating events en faillissement
• Standard & Poors, Moody's en Fitch: een afgewaardeerd imago
• Nog een recessie: de vrees voor de dubbele dip