Nederlandse economie staat voor krimp van 5% in 2009

De vrees aan het begin van het 2009 was reëel. De realiteit is echter zorgwekkender. In het eerste kwartaal van 2009 vertoonde de Nederlandse economie en in veel andere landen een ongekende daling. Er was een bescheiden kentering te merken in het tweede kwartaal. Desondanks stevent de Nederlandse economie af op een daling van 5%. Het CPB heeft in de loop van 2009 de groeiverwachting aangepast naar -4,75%.

Update 16 september 2009 (dag na Prinsjesdag):

Nederlandse economie krimpt met bijna 5% in 2009

Nederlandse economie staat voor krimp van 3% in 2009

De officiële groeiverwachting voor Nederland in 2009 staat nog op min 0,75%. Een krimp dus, daarover zijn de meeste economen het eens. Gezien het desastreus verlopen vierde kwartaal, de continuering hiervan in het eerste kwartaal, de economische verslechtering in omringende landen, de aanhoudende malaise bij banken en de verslechtering van de arbeidsmarkt, lijkt deze geringe krimpverwachting veel te optimistisch.

Welvaartsverlies merkbaar in de economie

Het is een feit dat Nederlandse huishoudens ruim 200 miljard euro hebben verloren in 2008 op de financiële markten. Daarnaast zijn de dalende huizenprijzen ook niet goed voor het consumentenvertrouwen. Welvaartseffecten hebben een grote aandeel gehad in de economische groei van de afgelopen jaren. Hoe langer de kredietcrisis aanhoudt, hoe erger het wordt. De Europese Commissie gaf op 19 januari reeds aan dat het een krimp van 2% in 2009 verwacht voor Nederland, terwijl de achteruitgang voor de hele Europese Unie 1,8% bedraagt. Maar omdat het Centraal Planbureau slechts eenmaal in de drie maanden rapporteert moeten we nog tot maart wachten. Een krimp van 3% lijkt echter steeds waarschijnlijker. Helaas moet ik zeggen, want op een gegeven moment moeten mensen weer een glimp van verbetering kunnen zien. Dan keert het vertrouwen terug en kan de economie groeien.

Prognoses van het Centraal Planbureau (CPB) in glijdende schaal

Op 20 maart 2007 verwachtte het Centraal Planbureau (CPB), de marktvorser ressorterend onder het ministerie van Economische Zaken, nog een economische groei van zowel 2,75% in 2007 en 2008. De werkloosheid zou in 2008 dan dalen naar 4%. Het CPB sprak toen nog van een robuuste economische groei. Woorden als subprime-crisis en ninja-hypotheken kwamen toen net een maandje bovendrijven, maar leken zich slechts af te spelen in het verre Californië. Het was immers al in februari 2007 dat de beurzen wereldwijd fors daalden door afbetalingsproblemen bij Amerikaanse probleemhypotheken. De beurzen herstelden een aantal maanden later weer, omdat het probleem gebagatelliseerd werd.
Een half jaar later op Prinsjesdag 2007 bleef de economische groeiprognose van 2007 nog ongewijzigd op 2,75%. Die van 2008 werd lichtjes naar beneden bijgesteld op 2,5%. In deze raming was geen rekening gehouden met de recente onrust op de financiële markten. Er werd echter nog steeds gerefereerd naar verder oplopende spanningen op de arbeidsmarkt.
Op 19 maart 2008 werd bekend gemaakt dat de economische groei in 2007 maar liefst uitkwam op 3,5%. Het begon inmiddels wel door te dringen dat de kredietcrisis ook de reële economie ging beïnvloeden, al was het alleen maar vanwege de aangetaste waarderingen van diverse bezittingen. Desondanks voorzag het CPB een economische groei van 2,25% in 2008 en 1,75% in 2009.

Weer een half jaar later, toen de kredietcrisis in volle gang was, kwam het CPB op Prinsjesdag met nog steeds een economische groei van 2,25% in 2008. De verwachting voor 2009 werd wel naar beneden bijgesteld: 1,25%. Verder voorzag het CPB een verder terugvallende groei in de rest van de wereld. Voor de Verenigde Staten werd een groei van 0,75% voorzien en voor Europa 1%, beide in 2009. Ondanks deze getemperde groeiverwachtingen verwachtte het CPB dat de spanning op de arbeidsmarkt bleef aanhouden. Het Nederlandse kabinet gebruikte deze cijfers voor haar optimistische begroting.

CPB ziet vooralsnog een krimp van 0,75% voorzien in 2009

Slechts een kleine 3 maanden later, op 8 december 2008, moest het CPB terugkomen op deze cijfers. De prognose voor 2008 bleef wederom onveranderd op 2,25%. We zullen over een paar maanden zien wat hier van over is gebleven, want de economische veranderingen in het vierde kwartaal waren fors. Deze hadden wel hun invloed op de prognoses van 2009: een daling van plus 1,25% naar min 0,75%. De vermogensverliezen hebben een gat geslagen in de consumptiegroei. Dit is ook te zien in de verwachtingen voor de Verenigde Staten en het eurogebied in 2009: -1,25% en respectievelijk -1%. Voor 2010 wordt voor de Nederlandse economie een licht herstel voorzien naar plus 1%.

Economische realiteit is echter ernstiger

Deze prognoses zijn nochtans niet meer aangepast. Het blijft vreemd dat zelfs de prognose van 2008 al bijna een jaar op 2,25% is blijven staan. Heel Europa kende een desastreus vierde kwartaal. Het is duidelijk dat de grote uitgaven (auto’s, vrachtwagens, huizen, keukens, vakanties, elektronica etc.) zwaar onder druk zijn komen te staan, ook in Nederland. Dalingen van 20-30% zijn geen uitzondering. In januari werden er al 17% minder auto’s op kenteken gezet in Nederland. Gelukkig is de situatie nog niet zo erg als in de Verenigde Staten waar de autoverkopen 37% lager waren in januari: Chrysler klokte zelfs 66% lagere verkopen, General Motors zat op min 49% en Ford op min 40%. Omdat autoverkopen goed zijn voor zo’n 20% van de Amerikaanse consumentenuitgaven, die weer goed zijn voor tweederde van de Amerikaanse economie, lijkt het duidelijk dat de storm nog niet voorbij is. En dat zal zijn repercussies elders hebben.

De Nederlandse arbeidsmarkt is op dit moment heel stroef. Veel werkgevers staan nog op het randje van twijfel. Moeten ze mensen ontslaan of wachten ze nog even in de hoop dat de economie aantrekt. Want in dat geval wordt het weer moeilijker om werknemers te werven. Andere werkgevers hebben die beslissing al genomen: in de metaalindustrie, auto-industrie, financiële instellingen en elektronica-industrie. Bij die werkgevers die nog mensen aannemen wordt rustig de tijd genomen om de juiste kandidaat te selecteren. Veel flexibele werknemers, de zogenaamde ZZP-ers en freelancers, worden in toenemende mate geconfronteerd met lagere tarieven, minder opdrachten of opzegging van het contract. Het gevolg van dit alles is dat veel Nederlanders de hand op de knip houden. Er wordt meer gespaard, maar aan de andere kant zijn de bonussen en winstdelingspremies ook lager of er hoeft zelfs helemaal niet op worden gerekend.

Pensioenen onder druk

Een ander punt is natuurlijk de pensioendiscussie. Pensioenfondsen zitten massaal op het ‘strafbankje.’ Dekkingsbijdragen zijn gezakt onder de vereiste 125% en het merendeel zit zelfs behoorlijk onder de 105%. Dat laatste wil zeggen dat pensioenfondsen binnen drie jaar hun problemen moeten worden opgelost. In veel gevallen wordt er niet afgevraagd hoe het zover had kunnen komen. Nee, als eerste gaat de indexatie eraan. Er wordt gekeken naar premieverhoging. Maar ook zelfs naar verlaging van het uitgekeerde pensioen en het optrekken van de pensioenleeftijd. Het feit dat pensioenfondsen voor de tweede keer binnen 5-6 jaar in de problemen zitten, beloofd wat voor de vergrijzingsproblematiek. Maar op dit moment betekent het dat de koopkracht van veel Nederlanders onder druk staat.

Het toerisme naar Nederland is in 2008 ook al fors gedaald. Dat zal in 2009 niet anders worden: veel toeristen kwamen namelijk uit getroffen landen als het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Duitsland. Ook de horeca en detailhandel beginnen het te merken. Alleen de supermarkten lijken een uitzondering. Deze ontwikkelingen zijn nergens op een duidelijke wijze in de economische groeicijfers terug te zien.

Nederland heeft een open economie

Lagere uitgaven betekent onder andere lagere BTW en lagere winsten. In de landen om ons heen (Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk) duiken al prognoses op over een economische krimp van 2%. We staan nu pas aan het begin van het jaar en meestal wordt er in de loop van het jaar gefinetuned. En ik denk dat er dan 3% gaat uitrollen en dat Nederland zich daar niet aan zal onttrekken. De Nederlandse economie is een open economie en voor een groot afhankelijk van de uitvoer en de doorvoer naar ons omringende landen. De Rotterdamse haven, ooit de grootste ter wereld, wordt hard geraakt. Nederland importeert op deze wijze bijvoorbeeld veel auto’s. Daarnaast zijn er in Nederland veel toeleveranciers voor de Europese auto-industrie. Niet alleen de private sector wordt geraakt. Ook de overheid. Kijk op dit moment naar de problemen in de zorgsector (ziekenhuizen, jeugdzorg en thuiszorginstellingen). Maar ook de lagere overheid heeft minder inkomsten door problemen in de bouwsector en bij projectontwikkelaars. Met andere woorden, hoewel er wordt gezegd dat Nederland er beter voor staat dan de ons omringende landen, is het een feit dat Nederland zich niet zal kunnen onttrekken aan de trends en bewegingen om ons heen.

Nederland ver verwijderd van economische potentie

Het CPB schat de structurele Nederlandse groeipotentie op 2% per jaar. De meest gebruikte maat voor de omvang van een economie is het bruto nationaal product (BNP). Het nationaal product wordt meestal bruto bepaald, dat wil zeggen met inbegrip van de investeringen. Het BNP vertegenwoordigt de waarde van alle in het land geproduceerde goederen en diensten. Alle ingrediënten ondervinden een daling: investeringen, productie en dienstverlening. Zoals gezegd is die in veel gevallen fors te noemen. Ook de belastingopbrengsten vallen tegen door lagere winsten, lagere huizenverkopen, lagere autoverkopen en lagere arbeidsinkomsten.Vooralsnog is de staatsschuld fors opgelopen en daarover moet rente worden betaald. Bovendien zal de opbrengst van de door de overheid gedane investeringen in de financiële sector nog niet meteen tot het gewenste resultaat leiden. Alleen de ontvangen rente alsmede uitkeringen lijken in absolute termen te stijgen.

Brandbrief Donner

De brandbrief die minister Donner van Sociale Zaken onlangs naar de Tweede Kamer stuurde, getuigt van meer realiteit. Daarin maakt hij zich op voor faillissementen en massaontslagen. “Ons land moet zich opmaken voor een majeure herschikking in de economie.” Niet alleen de kredietcrisis, maar ook de vergrijzing, de opkomende economieën en het klimaat hebben grote gevolgen voor de arbeidsmarkt. Donner baseert zijn sombere toekomstvisie op gesprekken die hij de afgelopen tijd voerde met bedrijven in de bouw, chemie en transport. Die zouden hebben aangegeven dat het 'kantje boord' wordt. En dan heeft de economie nog geluk dat de vorig jaar opgetreden energie- en voedselcrises even naar de achtergrond lijken verdwenen.

© 2009 - 2010 Vrijdenker, gepubliceerd in Financieel (Nieuws uitgelicht...) op 04-02-2009, laatst gewijzigd op 27-09-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Vrijdenker is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde link

Aandelen Startpagina.

Verwante artikelen

De economische wetenschap: Uitleg over de vraag: wat is economie? In dit artikel leggen we het vierde antwoord uit wat economie is: de economische wetenschap. Wat onderzoekt de economische wetenschap? Over h…
Geen economische groei in Nederland: Na jaren van sterk stijgende economische groei is de groei inmiddels tot stilstand gekomen. Een proces dat terugkijkend in jaren die achter ons liggen in een golfbeweging…
Verwachte olieprijs en olieproductie in 2009 en 2010: De Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) heeft onlangs de verwachtingen van de wereldwijde vraag naar olie in de periode 2009 en 2010 beken…
Staatsschuld van Nederland glijdt verder weg: Ondanks de genereuze aardgasbaten heeft Nederland een haat-liefdeverhouding opgebouwd met de overheidsfinanciën. De staatsschuld van Nederland steeg tussen 1900…
Micro-, Meso- en Macro-economie: Uitleg over de vraag: Wat is economie? In dit artikel het 7de antwoord: Economie is (oa) Micro economie, Macro economie en Meso economie. Uitleg over de micro-, macro- en mes…

Bronnen en/of referenties

Persberichten Centraal Planbureau

Reageer op het artikel "Nederlandse economie staat voor krimp van 5% in 2009"

Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.