Prinsjesdag 2008

De regeringsbegroting voor 2009 is weer gepresenteerd op prinsjesdag. Voor veel burgers een belangrijke gebeurtenis omdat dan min of meer bekend wordt waar we de komende periode financieel aan toe zijn. Er volgen natuurlijk nog de algemene beschouwingen, maar meestal blijft het grootste deel van de kabinetsplannen overiend staan.

Algemeen

De meeste burgers gaan er het komende jaar op vooruit, maar het is te vroeg om te juichen. De kans dat de prijs voor de voorspoed in volgende jaren alsnog moet worden betaald is namelijk levensgroot.

Gemiddeld neemt de koopkracht van Nederlandse huishoudens in 2009 toe met 0,5 procent, maar voor de een ziet het plaatje er wat rooskleuriger uit dan voor de ander. Zo pakt een alleenstaande ouder met een modaal salaris (30.000 euro) er 2 procent bij, en zien tweeverdieners met anderhalf keer modaal hun inkomen met 1,5 procent groeien. Aow´ers met een klein pensioentje en minima hebben het nakijken: zij krijgen er niets bij. Mooie meevaller voor komend jaar is de handhaving van het btw-tarief van 19 procent. Het kabinet had het plan om dat percentage op te schroeven naar 20 maar heeft daar van afgezien. Gunstig is ook het afschaffen van de ww-premie voor werknemers, die iemand met een modaal inkomen zomaar 335 euro per jaar oplevert. Ouderen die na hun 62e doorwerken komen vanaf komend jaar in aanmerking voor een aantrekkelijk belastingvoordeeltje, dat kan oplopen tot 4591 euro. Per saldo goed nieuws dus, maar dit is alleen mogelijk doordat het kabinet lastenverlichtingen die gepland waren in 2010 en 2011 naar voren haalt. Daar zitten ook meevallers bij waarvan nog niet zeker is of ze zich wel daadwerkelijk voordoen. Gebeurt dat niet, dan zijn bezuinigingen de komende jaren onvermijdelijk, aldus het Centraal Planbureau (CPB) dat de maatregelen heeft doorgerekend.

Auto

De automobilist die zuiniger gaat rijden kan flink besparen vanaf volgend jaar. De keuze voor een zeer zuinige auto wordt beloond met vrijstelling van de aanschafbelasting bpm, en voor zuinige leaseauto´s komt er een tweede verlaagd bijtellingstarief van 20 procent.

De wegenbelasting voor auto´s op aardgas en die voor motoren gaan echter omhoog.

Verder komt er volgend jaar een einde aan de discussie de doortrekking van de A4 Midden-Delfland. Het kabinet hakt dan na een halve eeuw bakkeleien een knoop door over dit 7 kilometer lange stuk asfalt.

De brancheorganisaties Bovag en RAI willen meer uitleg over de voorgenomen autobelastingen. Ze begrijpen de wens van het kabinet om een schoner en zuiniger autopark te krijgen, maar ze willen over de uitvoering van de belastingmaatregelen nog intensief overleggen met Financiën. Dat stellen Bovag en RAI dinsdag in een reactie op de Miljoenennota. De organisaties willen onder meer met het ministerie praten over de effecten van de tijdelijke CO2-bpm en de vermeende garantie dat de bpm (aanschafbelasting) naar 0 gaat. De bpm-grondslag is nu de netto catalogusprijs van een auto en vanf 2010 de CO2-uitstoot van een auto. „De verwachte milieueffecten zijn verwaarloosbaar en de administratieve lasten voor de sector zullen enorm toenemen.”

Automobilisten krijgen vanaf volgend jaar betere informatie over files en incidenten.

Minister Eurlings (Verkeer en Waterstaat) verwacht dat de Nationale Databank Wegverkeersgegevens in 2009 van start kan gaan.

Niet alleen de wegbeheerders maar ook de ANWB, Verkeersinformatiedienst (VID) en bedrijven als TomTom krijgen eerder informatie over de toestand van het wegennet.

Op de A1 worden zes proeven gedaan met dynamische snelheden. Hetzelfde geldt voor de A12, A20 en A58. Vanaf volgend jaar zal duidelijk worden wat de effecten zijn op doorstroming, veiligheid en milieu. Op basis van deze ervaringen wordt besloten over een mogelijke grootschaliger toepassing. Op de ring Amsterdam wordt een proef gehouden waarin het effect van verkeersmanagement wordt getoetst op doorstroming en veiligheid. De instroom van toeleidende wegen wordt daarbij gedoseerd. Voor deze proef is 50 miljoen euro uitgetrokken.

De transportsector reageert overwegend tevreden op de dinsdag gepresenteerde Miljoenennota. Het komt nu aan op snelle uitvoering van de plannen, meldden de brancheorganisaties EVO en TLN die aangeven dat 2009 voor dit kabinet het jaar van de waarheid wordt.

De brancheorganisaties missen wel het vervolg op de eerdere afspraak om innovaties in de logistiek te stimuleren. Ook blijven ze zich zorgen maken over het “gebrek aan focus op transportcriminaliteit” waardoor Nederland onaantrekkelijk kan worden voor toonaangevende internationale bedrijven. EVO en TLN noemen het zorgelijk dat het versnelde onderhoud aan stalen bruggen (500 miljoen euro) ten koste gaat van regulier wegenonderhoud. “Hierdoor creëert de regering nieuw achterstallig onderhoud, terwijl dat juist in de afgelopen jaren met veel moeite was weggewerkt.”

Ad Toet, directeur Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV) mist een concrete kabinetsvisie op nieuwe, grote infrastructurele projecten. Hij is wel blij met de “brandweeraanpak van Verkeer en Waterstaat waarbij een groot aantal vertraagde, kleine projecten voortvarend wordt aangepakt”.

Toet vindt dat er nog heel wat moet gebeuren voordat de Olympische Spelen (OS) in 2028 in Nederland gehouden kunnen worden, zoals het kabinet graag wil. “Verbreed bijvoorbeeld de A1 tot de Duitse grens, versnel de doortrekking van de A15, kom met een noordelijk vertakking van de Betuweroute en vergroot naast de capaciteit van het spoor ook het overige openbaar vervoer. Maak Nederland OS-proof en laat de visie Randstad 2040 werkelijkheid worden.”

Oud-studenten voordeeltje

Oud-studenten moeten behouden worden voor het openbaar vervoer. Daarom krijgen afgestudeerden vanaf oktober een kortingskaart waarmee ze een jaar lang buiten de spits met 40 procent korting met de trein kunnen reizen.

Minister Eurlings (Verkeer) wil met deze maatregel voorkomen dat oud-studenten na het inleveren van hun ov-kaart meteen een auto kopen en aansluiten in de files. Het voordeel gaat naar ongeveer 200.000 afgestudeerden uit ook het middelbaar beroepsonderwijs. Mbo'ers genieten nu geen gratis ov, al verandert dat mogelijk. De regeringspartijen bekijken of zij toch alsnog een ov- of trajectkaart kunnen krijgen.

Defensie

Om het personeelstekort te lijf te gaan krijgt Defensie er 50 miljoen extra bij. Dit is hard nodig, want er vertrekt meer personeel dan er bijkomt.

Volgens de laatste telling staan er 7000 vacatures open, duizend meer dan een half jaar eerder.

Met premies, scholing en vrijstellingen van uitzending voor ouders van kleine kinderen, gaat Defensie proberen zichzelf als werkgever aantrekkelijker te maken. De vakbonden vinden dat staatssecretaris Jack de Vries (Defensie) te weinig doet om het personeelstekort goed aan te pakken. Defensie begrijpt nog steeds niet dat grote investeringen nodig zijn om het tij te keren. Dat stellen de militaire vakbonden AFMP, VMB/NOV en de Acom dinsdag in een reactie op de Defensiebegroting 2009. Ze hekelen de “schamele” 50 miljoen euro die De Vries uittrekt voor nieuwe maatregelen. Volgens de Acom zijn honderden miljoenen extra nodig om het te veranderen en moet er een uitzendtoelage komen voor militairen op risicovolle missies. AFMP wil minimaal 200 miljoen euro extra voor het personeelsbeleid. De VBM/NOV vindt dat er een einde moet komen aan het verminderen van de personeelsfunctionarissen. De afgelopen jaren zijn er 1200 wegbezuinigd.

De Nederlandse officierenvereniging benadrukt dat niet alleen de personeelsproblemen toenemen. Ook de materiële tekorten lopen op als gevolg van verliezen en slijtage door de missie in Afghanistan. Er is sterk ingeteerd op de voorraden aan munitie en dat wordt in de begroting niet gecompenseerd, stelt de vereniging. Zij constateert dat belangrijke materieelprojecten worden vertraagd of opnieuw worden bezien en vraagt zich af of dit komt door financiële problemen. De officierenvereniging waarschuwt dat deze omstandigheden commandanten beperken om hun eenheden goed voor te bereiden op uitzending. In combinatie met een gebrek aan loopbaanperspectief is dit voor veel militairen een reden om de krijgsmacht te verlaten, stelt zij.

Zorg

Het kabinet trekt 100 miljoen euro uit voor chronisch zieken en gehandicapten die te veel inkomen zouden verliezen door een nieuwe regeling voor compensatie van hoge ziektekosten.

De Tweede Kamer had daar vlak voor de zomer op aangedrongen. Mensen onder de 65 jaar die afhankelijk zijn van AWBZ-zorg of gemeentelijke hulp zouden de nieuwe regeling te veel in hun portemonnee voelen. Staatssecretaris Jet Bussemaker (Volksgezondheid) bleek daar toen al gevoelig voor.

In aanloop naar Prinsjesdag ontstond echter weer ophef. Daar waar het kabinet zei dat de koopkracht van iedereen volgend jaar op peil blijft of vooruit gaat, bleek uit meer gedetailleerde berekening dat door de ingreep in de tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten deze groep er toch op achteruit gaat. Maar de ministers Piet Hein Donner (Sociale Zaken) en Wouter Bos (Financiën) hebben dinsdag aan de Tweede Kamer geschreven dat de inkomenseffecten van de bezuiniging nog niet vast staan. Het kabinet overlegt nog met de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad over een nieuwe systematiek van de vergoedingen en over welke doelgroepen straks nog tegemoetgekomen worden. Eind september moet meer duidelijk zijn over de inkomenseffecten. Het kabinet gaat de bestaande fiscale compensatieregeling voor hoge zorgkosten sterk afslanken. Deze wordt voor een groot deel vervangen door toeslagen voor chronisch zieken en gehandicapten, verlaging van eigen bijdragen voor AWBZ-zorg en een algemene compensatie voor ouderen en arbeidsongeschikten.

In augustus bleek het grotendeels verdwijnen van de huidige regeling 300 miljoen euro meer op te leveren dan verwacht. Daarvan gaat dus 100 miljoen naar chronisch zieken en gehandicapten. De rest is voor verbetering van de koopkracht van ouderen en minima.

AWBZ

Ruim een kwart van de mensen (27 procent) die nu nog AWBZ-begeleiding krijgen, kan hier straks geen aanspraak meer op maken. Dat betekent dat vanaf 2010 ruim 50.000 cliënten geen begeleiding meer krijgen.

Staatssecretaris Jet Bussemaker (Volksgezondheid) heeft de Tweede Kamer dinsdag laten weten hoe ze haar eerder aangekondigde bezuiniging op de AWBZ, de volksverzekering voor langdurige, onverzekerbare zorg, wil uitwerken.

De staatssecretaris grijpt vooral in bij de begeleiding, waar de laatste jaren veel mensen een beroep op deden terwijl ze die niet echt nodig hebben, bijvoorbeeld een boodschappendienst. Daardoor dreigden de kosten uit de hand te lopen.

Alleen mensen die zich zonder AWBZ-begeleiding echt niet meer zelf kunnen redden, hebben straks nog recht op deze hulp. Nu kunnen mensen deze hulp ook nog krijgen om goed te kunnen deelnemen aan de maatschappij, maar dat wil Bussemaker dus schrappen.

Deze mensen moeten meer zelf oplossingen zoeken, bijvoorbeeld met een beroep op hun omgeving. Ook kunnen ze bij de gemeente of de jeugdzorg aankloppen. Om deze overloop naar andere sectoren vanuit de AWBZ op te vangen, heeft het kabinet voor volgend jaar 50 miljoen euro apart gezet. Dit loopt op tot 150 miljoen in 2010.

Bussemaker kondigt ook nieuwe normen aan voor de omvang van de begeleiding. Van de AWBZ-cliënten die hun begeleiding behouden, moet de helft het daardoor met minder uren doen.

De staatssecretaris verwacht dat de uitgaven voor de AWBZ in 2012 zijn gestegen naar 23 miljard. Voor dit jaar gaat ze uit van een omvang van 21 miljard. In totaal bezuinigt het kabinet 1,8 miljard op de AWBZ.

Kinderopvang

Om te voorkomen dat de kinderopvang aan haar eigen succes ten onder gaat, zet staatssecretaris Dijksma (Onderwijs) er noodgedwongen het mes in. De ingrepen zijn nodig omdat er veel meer gebruik van wordt gemaakt dan was gepland.

Het maximumtarief dat gastouders als opa's en oma's kunnen vragen voor een uur oppassen wordt verlaagd van ongeveer 6 euro naar 2,50 euro. Voor professionele gastouders gaat een tarief van 4 euro gelden. De kinderdagverblijven handhaven het huidige tarief van ongeveer 6 euro. Ook de bijdragen van de ouders gaan omhoog, al blijft de verhoging voor lage inkomens beperkt.