Vulkaanuitbarsting IJsland, gevaarlijk voor Nederland?

Vulkaan Fimmvorduhals bij de gletsjer Eyjafjallajokull op IJsland stootte in maart en april 2010 regelmatig as en lava uit. In de nabije omgeving van de vulkaan zijn de gevolgen fors. De lucht is donker, de omgevingstemperatuur daalt fen over het land ligt een laag grijze as. Het ijs van de gletsjer smelt en veroorzaakt overstromingen. Door de ongunstige omstandigheden bereikte de vulkaanas op 14-4 ook het Nederlands luchtruim. Mei 2010 vreest de NASA dat de Katla zal uitbarsten. Aswolken worden begin april 2010 het luchtruim ingeblazen door vulkaan Fimmvorduhals nabij gletsjer Eyjafjallajokull op IJsland, en de asdeeltjes bereiken ook Nederlands luchtruim. Dieren en mensen hebben veel last van de asregen in de nabije omgeving van de vulkaan in IJsland. Gletsjers smelten door de hitte en veroorzaken plaatselijke overstromingen. De aswolken bevatten steendeeltjes en glasdeeltjes en gevaarlijke zwavelstoffen. De as wordt ingeademd door mensen en dieren. De luchtwegen worden hier door belast, ook de ogen raken geïrriteerd. Vegetatie wordt met as bedekt waardoor de aswolk ook daar schade doet. Gras en bladeren en planten in het gebied gaan dood. Het land in de omgeving van de vulkaan heeft een onwerkelijke grijze kleur, te vergelijken met een dikke grauwe sneeuwlaag. Bewoners worden geëvacueerd.

Katla vulkaan, NASA verwacht uitbarsting

Het leek zo rustig, maar op 28 mei 2010 maakt de NASA bekend dat een uitbarsting van Katla vulkaan verwacht wordt. De activiteit onder de vulkaan is met 200% toegenomen. Lava komt op 28 mei 2010 reeds aan de westflank omhoog. Als Katla uitbarst zal ook Nederland daar hinder van ondervinden. Zowel de gezondheid van mensen kan er nadelig door beïnvloed worden, als de economie. Mensen met astma of andere luchtwegaandoening, lopen extra risico. Het vliegverkeer zal door aswolken opnieuw gehinderd worden. Wat er verder voor ellende uit voor kan komen, is afwachten tot Katla is uitgebarsten. Ook de temperatuur in Europa en dus ook in Nederland, kan dalen door de as. Wat is er aan voorafgegaan?

Vulkaan IJsland, aswolken die ook Nederland bereiken

Zodra de wind richting west Europa staat bereikten de aswolken april 2010 ook onze atmosfeer. Daarom leggen vliegvelden zoals de KLM het vliegverkeer in april 2010 dagenlang stil. De as zat hoog in de lucht, waar vliegtuigen normaal gesproken vliegen. Motoren raken snel verstopt en beschadigd, en de vliegtuigen kunnen daardoor in de problemen komen door uitvallende motoren. Vliegtuigen kunnen door aswolken zelfs neerstorten. Bij regen komen de asdeeltjes met waterdruppels op aarde terecht.

Vulkaan Katla IJsland

Naast de gletsjer Eyjafjalljökull ligt de vulkaan Katla, die al heel lang op het punt van uitbarsten staat. Eyafjallajokull en de Katla vertonen vaak gelijktijdig activiteit en wetenschappers vrezen dat de kans groot is dat het ook deze keer weer zo zal gaan. beide vulkanen liggen in het zuiden van IJsland, zijn ondergronds met elkaar verbonden door lavastromen en zijn ongeveer 20 kilometer van elkaar verwijderd. Er is in maart 2010 al een grote scheur in de aarde ontstaan. Door het gerommel in de magma-kanalen in het gebied kan vulkaan Katla ook geactiveerd worden en tot uitbarsting komen. Dit is in het verleden reeds driemaal eerder gebeurd. Als Katla uitbarst zullen de gevolgen nog veel ernstiger zijn. De Katla vulkaan barst al eeuwenlang ongeveer om de 40 tot 80 jaar uit. In 1918 was de laatste uitbarsting dus het is zeker niet ondenkbaar dat de vulkaan op korte termijn opnieuw zal uitbarsten. Het is alleen de vraag 'wanneer.' Katla ligt onder de Myrdalsjökull-gletsjer, deze bestaat uit een halve kilometer dikke plaat ijs. Water en vuur gaan niet goed samen. Daarom zal een uitbarsting huiveringwekkend kunnen zijn. Enorme aswolken en waterstromen zullen het gevolg zijn. Een uitbarsting kan een gletsjer-doorbraak veroorzaken met ernstige overstromingen en modderstromen voor het directe gebied. Uiteraard vrezen de IJslanders een uitbarsting van de Katla. Hoewel men snel kan evacueren in de gebieden rondom de vulkanen is de kans toch groot dat er mensen bij om zullen komen.

Gevolgen voor Nederland

Nederland heeft ook last van de aswolken als gevolg van IJslands vulkanisme. Doordat de atmosfeer veel as bevat en dus bijvoorbeeld het vliegverkeer wordt stilgelegd, kost dit onnoemelijk veel geld. Reizigers lopen vertraging op en indirect heeft het stopzetten van vluchten ook een negatief effect op de economie in Europa. Door de as in de atmosfeer wordt zonlicht tegen gehouden, daardoor kan het enige tijd kouder worden. Zonsondergangen zullen roder zijn dan gewoonlijk.

Laatste nieuws update IJsland vulkaan

• Op 19 april 2010 werden opnieuw trillingen in het gebied waargenomen. De as die voortdurend de atmosfeer in wordt gespuugd bereikt met 2 tot 3 kilometer hoogte, lager dan de dagen daarvoor. De vulkaan spuugt minder as. Er komt nu meer lava uit tevoorschijn. De vulkaan zal voorlopig nog wel actief blijven maar wat dit voor gevolgen zal hebben voor de Nederlandse luchtvaart is niet met 100% zekerheid te voorspellen. Het gevaar is echter niet geweken. Vulkaanuitbarstingen zijn moeilijk te voorspellen en seismologen vrezen dat de Katla ook weer actief zal worden. De laatste drie keer dat Eyjafjallajökull uitbarstte deed de Katla dat namelijk ook. Men kan hier niet veel over voorspellen. Men kan moeilijk in de Katla kijken en bevingen die in het gebied gemeten worden zijn niet altijd juist te interpreteren. Het is een beetje koffiedik kijken, bidden, hopen en afwachten voor de IJslanders en overige Europeanen.
• De belangrijkste luchthavens in IJsland werden op dinsdag 27 april 2010 weer gesloten omdat de vulkaan van Eyjafjallajökull as bleef spugen. Het zal waarschijnlijk nog lange tijd onrustig blijven in het gebied en het is afwachten of grotere uitbarstingen zullen doorzetten.
• Begin mei ging de luchthaven in Ierland enkele uren dicht, wegen as in de lucht nadat de wind gekeerd was. Na enkele uren gingen de luchthavens weer open. De vulkanen zijn wel rustiger geworden.
• 16 Mei 2010: Een zeer dichte aswolk nadert Noord-Ierland. Vliegvelden in de regio sluiten zondag het luchtverkeer tot 8 uur 's morgens. Belfast blijft open.
• 17 Mei 2010 heeft Schphol 500 vluchten moeten annuleren. Kort daarna kon men weer gewoon vliegen.
• 20 Mei 2010 De Vulkaan is minder actief geworden
• 23 Mei 2010: de vulkaan is rustig, er komt geen as meer uit, alleen nog stoom
• 28 mei 2010: NASA constateert dat de Katla zeer onrustig is en dat de activiteit met 200% is toegenomen

Gezondheidsrisico’s vulkaanas

Voor Nederland vormt de uitstoot van as door vulkaan Fimmvorduhals bij Eyjafjalljökull (april 2010) geen risico voor de volksgezondheid, aldus het RIVM in Bilthoven. De lucht boven Nederland wordt voortdurend gemeten waarbij met nadruk gelet wordt op fijnstof en zwaveldioxide (SO2). De concentraties blijken niet verhoogd.

IJsland vulkanen, effecten op Nederland, vroeger

In 1783 zorgden zware vulkaanuitbarstingen in hetzelfde vulkanische gebied op IJsland ervoor dat een zwaveldamp boven een deel van Nederland hing. Metalen in Nederland werden er door aangetast, zoals metalen deurkloppers, en de bladeren van bomen in Groningen stierven af. Van de IJslandse bevolking stierf 25% en 50% van al het vee ging dood. De uitbarstingen veroorzaakten in IJsland ook brandwonden aan de poten van dieren, huiduitslag, problemen met de luchtwegen bij mens en dier en irritatie aan de ogen. Ook in Nederland (Groningen) hadden mensen korte tijd last van hun ogen en luchtwegen. Uitbarstingen van vulkanen op IJsland kunnen dus verregaande gevolgen hebben, ook voor andere landen.

Vulkaanuitbarstingen en het gevaar voor de luchtvaart

Het vliegverkeer wordt stilgelegd als as van de vulkanen hoog in de atmosfeer ook het Nederlandse luchtruim bereikt. Gestrande reizigers moeten op het vliegveld de nacht doorbrengen of moeten in hotels worden ondergebracht. De as heeft een risicovol effect op vliegtuigmotoren. De motoren lopen vast en als gevolg daarvan kunnen vliegtuigen neerstorten. De vulkaanas van maart en april 2010 zorgde al voor hinder in Scandinavië, Groot Brittannië, Schotland, Ierland, Nederland, België, Noord-Frankrijk en Duitsland.